.
| Ook interessant: |
De ruzie tussen Cha
vez
en Uribe is bijgelegd. Maar op de grens tussen hun landen, Venezuela en
Colombia, is de spanning nog voelbaar. Rebellen, smokkelaars en
vluchtelingen bepalen de sfeer.
Tussen de leiders van Venezuela en Colombia leek lange tijd een vreemd soort
verstandshuwelijk te bestaan. Hugo Chávez en Álvaro Uribe waren ondanks hun
grote politieke verschillen geregeld schouderkloppend in Zuid-Amerika te
zien. Dat huwelijk is voorbij. Aanleiding voor de ruzie was de goeddeels
mislukte bemiddelingspoging van Chávez tussen de Farc en Colombia, waarmee
Chávez het bij Uribe grondig verbruide; na een bezoek van Condoleezza Rica
aan Bogotá beschuldigde Chávez de Amerikanen ervan vanaf Colombiaans
grondgebied een militaire operatie tegen Venezuela voor te bereiden. Chávez
noemde Uribe vervolgens ‘een lakei van de Verenigde Staten, een lafaard, een
leugenaar, een ruziezoeker, een manipulator’.
Daarbij bleef het niet. Twee weken geleden werd Raul Reyes, de nummer twee
van de Farc, tijdens een bombardement door het Colombiaanse leger gedood.
Een groot succes voor Uribe, met één kanttekeningetje: de aanval vond plaats
in Noord-Ecuador, bijna twee kilometer over de grens. Dat was een schending
van de soevereiniteit van het Ecuadoraanse grondgebied. Zoiets komt –
terecht – hard aan in Latijns-Amerika.
Het werd nog erger doordat de president van Ecuador, Rafael Correa, uit een
zeer linkse hoek komt, die door die andere zeer linkse president, Hugo
Chávez, wordt gesteund. Beide landen besloten meteen na de Colombiaanse
inval troepen naar hun grenzen met Colombia te sturen. Chávez noemde de
aanval van Colombia een ‘oorlogsmisdaad’ en wilde alle handelscontacten met
het buurland verbreken.
Colombia toonde zich echter niet onder de indruk en deelde mee op een laptop
van Reyes bewijzen te hebben gevonden waaruit zou blijken dat de top van de
Farc nauwe politieke contacten met de Ecuadoraanse regering zou hebben.
Volgens dezelfde computer zou de regering van Chávez maar liefst driehonderd
miljoen dollar aan de Farc hebben gegeven. Uribe kondigde aan dat hij Chávez
nu voor het internationale hooggerechtshof in Den Haag wil slepen, vanwege
‘het ondersteunen van genocide’. De laptop van Reyes, waar of onwaar? Ten
minste één van de drie partijen liegt stevig.
Vorige week legden de drie kemphanen hun geschil bij. De kans op een oorlog
in de regio lijkt geweken, maar je weet het maar nooit: Chávez is een man
met een verleden in het leger en denkt in militaire termen. De rechtse
regering in Colombia is hem al lang een doorn in het oog. Bovendien leidt
niets beter af van de binnenlandse problemen in Venezuela dan een oorlog
tegen het buurland. Aan de andere kant: het Colombiaanse leger heeft veel
meer ervaring in het voeren van oorlogen dan de relaxte Venezolanen. Ook dat
weet Chávez.
‘Voor mij is hij een schizofreen’, vindt José Eustorgio Colmenares Ossa,
directeur van de liberale krant La Opinion in Cucuta, Colombia’s
belangrijkste stad langs de grens met Venezuela. ‘En ik kan het weten, want
ik heb een opleiding tot arts gevolgd’, voegt hij er voor de zekerheid nog
even aan toe. Colmenares moet niks hebben van het petrosocialisme van de
Venezolaanse president Hugo Chávez; hij heeft inmiddels een persoonlijke
fobie voor het buurland gekregen: ‘Ik ga er niet meer naartoe, tot
teleurstelling van mijn vrouw. Zij ging altijd graag winkelen in San
Cristóbal, een grote Venezolaanse stad ongeveer een uur hier vandaan.’
Van achter zijn bureau van tropisch hardhout heeft Colmenares uitzicht op
twee portretten: die van zijn vader en moeder. De oude heer Colmenares leeft
niet meer. ‘Op een avond drongen twee sicario’s het huis binnen. Ze schoten
mijn vader voor de ogen van mijn moeder dood.’ De reden voor de moord, die
uiteraard nooit werd opgelost, zal wel zijn vaders ongezouten mening over de
Farc en het nationale bevrijdingsleger de eln zijn geweest. De familie
Colmenares heeft een hekel aan linkse ideeën, of ze nou van de Farc of van
Chávez komen.
Een Colombiaan met zulke linkse ideeën is David Corredor Cuéllar, de
nationale coördinator van de Bolivariaanse Socialistische Beweging in
Colombia. ‘Het geeft niet dat jullie iets te laat zijn. De revolutie kent
geen tijd’, wuift hij onze excuses bij binnenkomst weg. Die revolutie, dat
is natuurlijk de bolivariaanse revolutie van Hugo Chávez in buurland
Venezuela.
‘Uribe dient alleen de belangen van de Amerikanen, de imperialisten en de
neoliberalen’, zegt Corredor in het partijkantoor in Cucuta. ‘Uribe is niet
geïnteresseerd in vrede in ons land, omdat veel mensen in zijn omgeving aan
de burgeroorlog verdienen. Wij steunen Hugo Chávez. We zijn het met hem eens
dat er een dialoog met de Farc moet komen, net als met de andere strijdende
partijen in ons land. Maar Uribe denkt daar anders over, net zoals de
meerderheid van de Colombianen. We bewonderen de bolivariaanse revolutie in
ons buurland. Daarom reizen we regelmatig naar Venezuela, om onze broeders
daar te ondersteunen.’
Volgens directeur Colmenares komen de gevaren niet uit de VS, maar vooral
uit Venezuela zelf: ‘Venezuela wordt steeds meer een doorvoerland voor drugs
uit Colombia. De grenzen staan wagenwijd open. Verder vrezen veel
Colombianen dat Chávez via de Farc zijn linkse ideeën in ons land wil
verspreiden. Hij wil zelfs dat de Farc van de internationale lijst van
terroristische organisaties wordt gehaald.’
Door het beleid van Uribe is de zichzelf marxistisch noemende Farc de
laatste jaren in het defensief geraakt. Uribe stuurde tienduizenden
militairen in het hele land de straat op, om de veiligheidssituatie te
verbeteren. Met succes: inmiddels kunnen de meeste Colombiaanse steden weer
over land bereisd worden, wat in de jaren negentig onmogelijk was. In die
jaren leidde een reis van Bogotá naar Medellín niet zelden tot ontvoering.
Uribe mag dan extreem conservatief zijn en naar het pijpen van George Bush
dansen, zoals ook veel Colombianen vinden, maar de toegenomen veiligheid is
een enorme verbetering van hun levenskwaliteit. De Farc werd niet alleen
door het leger teruggedrongen, maar ook door het demobilisatieprogramma van
de Colombiaanse overheid. In dat programma worden ex-guerrillera’s twee jaar
lang financieel ondersteund en krijgen ze een opleiding als ze hun wapens
hebben neergelegd. Inmiddels hebben tienduizenden leden van de Farc, de eln
en paramilitaire groepen als de auc het strijdveld verlaten.
De spanningen tussen Colombia en Venezuela gaan om veel meer dan de
bemiddelingsstrijd met de Farc. Hoewel de Venezolaanse economie dankzij
recordprijzen op de oliemarkt jaarlijks met meer dan tien procent groeit,
zijn de binnenlandse problemen groot. Een van die problemen is het groeiende
tekort aan levensmiddelen. Chávez beticht de voedseldistributeurs in het
land, die traditioneel tot de oppositie behoren, van sabotage. De werkelijke
reden is dat het voor producenten simpelweg niet aantrekkelijk is om
levensmiddelen te produceren sinds Chávez enkele jaren geleden voor een
aantal levensmiddelen maximumprijzen vaststelde. Het idee was dat de armen
in het land zich zo hun dagelijks eten zouden kunnen veroorloven; de
realiteit zijn echter lege schappen. Vooral melk, eieren, kip, vlees, meel
en koffie zijn nauwelijks nog te krijgen.
Carla Jimenez, een 45-jarige huisvrouw uit het Venezolaanse San Cristóbal,
is er woedend over. ‘Ik sta de hele ochtend al in de rij omdat er kip te
koop schijnt te zijn. Maar die is inmiddels op. Nu moet ik weer wachten op
de melk’, briest ze. De winkel waar ze staat te wachten is een Mercal, een
supermarkt die de Venezolaanse overheid speciaal heeft ingericht voor de
armen. De Mercal-keten verkoopt uitsluitend gesubsidieerde levensmiddelen.
Maar ook deze winkel moet steeds vaker nee verkopen.
De gesubsidieerde producten van Mercal worden ondertussen massaal de grens
over gesmokkeld naar Colombia, waar de goedkope Venezolaanse levensmiddelen
met grove winst worden verkocht. De grensrivier Táchira, op tien minuten
rijden van het centrum van Cucuta, is ondiep en voor vrachtwagens
gemakkelijk te passeren. ‘Elke nacht rijden er tientallen vrachtwagens de
rivier door. De Venezolaanse douane is door en door corrupt’, zegs
Colmenares.
De smokkelstroom richting Colombia nam zulke grote vormen aan dat president
Chávez eind januari de Misión Soberanía Alimentaria in het leven riep. Hij
stuurde duizenden militairen naar de grensregio om de smokkel te stoppen.
Tientallen winkeliers in de Venezolaanse grensstad San Antonio del Táchira,
die werden verdacht van medeplichtigheid aan de smokkel, moesten hun winkels
op last van het leger en de Guardia Nacional sluiten. Zo ook Cheo, die zijn
achternaam niet wil noemen. Hij zit met een lusteloos gezicht in de
middaghitte voor zijn gesloten winkel. ‘Eergisteren moest ik mijn winkel
sluiten, vanwege onregelmatigheden in de boeken’, zegt hij diplomatiek. ‘Ik
verkocht levensmiddelen, maar waarschijnlijk moet ik ander werk gaan zoeken.
Ik heb geen idee hoe lang dit gaat duren.’
Hoewel Chávez met zijn actie Soberanía Alimentaria natuurlijk de smokkel een
halt wil toeroepen, heeft de actie ongetwijfeld ook de doelstelling Colombia
te ergeren. ‘Een gevolg van de actie is dat het levensonderhoud in Cucuta
duurder wordt’, zegt Colmenares. Verder leidt de handel tussen beide landen
enorme schade: de controles aan de grens zijn verscherpt, waardoor
vrachtwagens uren- tot dagenlang moeten wachten voordat ze de grens kunnen
passeren.
De extreem strenge controles zijn merkbaar op de laatste Colombiaanse
kilometers voor de grenspost, waar langs de weg tientallen pimpineros,
benzineverkopers, hun werk doen. ‘De zaken gaan slecht, vertelt Carlos
Garrues als er eindelijk weer eens een brommerrijder stopt. Hij staat naast
een stuk of tien jerrycans met benzine voor automobilisten. ‘In Colombia
kost een liter benzine ongeveer zestig eurocent, in Venezuela twee cent.
Hier verkoop ik mijn benzine normaal voor dertig cent, maar doordat er zo
weinig over de grens komt, is de prijs de laatste dagen gestegen naar bijna
vijftig cent.’
Normaal gesproken is de drukke grenspost tussen Cucuta en San Antonio del
Táchira eenvoudig te passeren. Bewoners uit de grensregio mogen de grens
dankzij een regionale overeenkomst zelfs zonder paspoort oversteken.
Venezolanen en Colombianen kunnen tot aan San Cristóbal vrij reizen. Ook
mensen met minder goede bedoelingen komen zo gemakkelijk de grens over.
Colmenares van La Opinion is er stellig over: ‘Verscheidene commandanten van
de Farc hebben hun basis tegenwoordig in Venezuela.’
Diezelfde Farc en de andere strijdende partijen in Colombia hebben tevens
gezorgd voor een enorme stroom aan vluchtelingen richting Venezuela. Volgens
Enrique Valles, het Spaanse hoofd van het unhcr-kantoor in San Cristóbal,
wonen er inmiddels ongeveer tweehonderdduizend Colombiaanse vluchtelingen in
de Venezolaanse grensstreek. Valles: ‘Officieel zijn er slechts tienduizend
vluchtelingen, waarvan 852 de officiële vluchtelingenstatus hebben gekregen,
maar in werkelijkheid zijn het er veel meer.’
In het kantoortje van de unhcr houden enkele medewerkers met een
vertegenwoordiger van de Venezolaanse Banco Pueblo Soberano een workshop
over microkredieten voor Colombiaanse vluchtelingen. ‘Het is moeilijk om
fondsen voor de vluchtelingen te vinden, omdat veel donoren Venezuela als
een rijk land zien’, zegt Valles. ‘Gelukkig wil Banco Pueblo Soberano ons
microkredietprogramma medefinancieren. Daarbij hebben we echter een
specifiek probleem. In de meeste landen waar we actief zijn, proberen we de
rentepercentages voor de leningen zo laag mogelijk te houden. In het
socialistische Venezuela lijkt de bank het geld echter zo ongeveer te willen
wéggeven. Hier onderhandelen we juist over een wat hoger rentepercentage. We
willen geen geschenken uitdelen.’
Op een half uurtje rijden van San Cristóbal is een deel van de Colombiaanse
vluchtelingen te vinden in een barrio met de mooie naam Hugo Chávez. De
unhcr bouwde een watertank en legde wasplaatsen aan, desalniettemin is Hugo
Chávez een armoedige sloppenwijk. Hier wonen honderden voor het geweld
gevluchte Colombianen in hutten van golfplaat en plastic, zoals de 59-jarige
Amanda Perez en haar 29-jarige dochter Sandra Liana. Sandra: ‘We hebben
nauwelijks genoeg te eten, soms moet ik met mijn drie kinderen de ene
schoolmaaltijd die we krijgen delen.’ Moeder Perez klaagt over de problemen
in de wijk: ‘Mijn zoon werkt op de vuilnisbelt achter de barrio, hij leeft
van wat hij daar vindt en verkopen kan. Hij heeft de Colombiaanse
nationaliteit en wil de Venezolaanse krijgen, omdat hij dan gemakkelijker
ander werk kan krijgen. Maar het is zo moeilijk om hier een cédula (identiteitsbewijs
– jk) te krijgen.’
Dat is het inderdaad, maar nog maar sinds kort. Sinds 2003 voert de
regering-Chávez de zogenaamde Misión Identidad door, waarbij miljoenen in
Venezuela wonende mensen zonder identiteitspapieren een cédula ontvangen,
waarmee ze ook allerlei sociale rechten krijgen. De vraag naar wie de stem
van deze genaturaliseerde Venezolanen bij de volgende verkiezingen gaat, is
niet moeilijk te beantwoorden. De missie werd echter zó’n groot succes dat
arme Colombianen speciaal voor een cédula naar Venezuela trokken. De
activiteiten van Misión Identidad in de grensstreek zijn inmiddels duidelijk
teruggeschroefd.
Ook de criminaliteit is in de afgelopen jaren in de grensregio schrikbarend
toegenomen. Dat weet Javier Pérez, voorzitter van veehoudersbond Asogata,
als geen ander. Pérez is te vinden in zijn kantoor op het jaarmarktterrein
in het noorden van San Cristóbal. De jaarmarkt is in volle gang.
Venezolaanse cowboys en cowgirls met grote hoeden, stevige laarzen en
blikjes Polar-bier lopen in drommen tussen de tentoongestelde koeien door.
Opgeschoten jongens laten zich lachend met enorme stierenballen in hun hand
door hun vrienden fotograferen. De barbecues met Venezolaanse rundersteaks
sissen in de hitte. Iets verderop, achter de tentoongestelde tractoren, is
een oorverdovend spektakel gaande: coleo, oftewel staarttrekken. In een
soort overdekte bak van ongeveer honderd meter lengte met aan weerszijden
tribunes rennen vijf caballeros op hun paard achter een losgelaten stier aan.
Wie als eerste de stier aan zijn staart vastpakt en hem tegen de grond trekt,
heeft gewonnen.
Voorzitter Pérez heeft er geen oog voor. ‘Vandaag zijn weer twee veeboeren
ontvoerd’, vertelt hij in zijn ruime kantoor, terwijl zijn secretaresse
binnenkomt met lijsten met namen van alle ontvoerde boeren sinds 2001. ‘Eén
ontvoerde boer komt hier uit de buurt, de andere uit de deelstaat Zulia,
verder naar het noorden. Ze hebben hem al vermoord.’ Volgens Pérez zijn op
dit moment 27 van zijn achttienhonderd leden ontvoerd. De ontvoeringen
worden zowel door gewone criminelen uitgevoerd als door de Farc, om geld af
te persen.
De onveiligheid is de afgelopen jaren zo sterk toegenomen dat de meeste
veeboeren het voor gezien houden en naar de stad trekken. Ze houden hun
boerderij aan, maar laten het werk door een opzichter uitvoeren. De
ontvoeringen hebben daardoor ook de stad bereikt. ‘Het is de nieuwste
trend’, zegt Pérez nuchter. ‘Of ik zelf angst heb? Natuurlijk. Als ik de
deur uitga heb ik constant per telefoon contact met anderen, het liefst ga
ik nergens alleen heen.’
Volgens hem is er wel een toekomst voor de veehouders in de regio, maar
alleen als de veiligheidssituatie verbetert. Pérez: ‘Door de onveiligheid
investeren veeboeren steeds minder. Mede daardoor ontstaan er tekorten aan
melk. Om de veiligheid te garanderen, moet de regering meer militairen
sturen. Ze heeft geen idee hoe het leven hier in de bergen, ver weg van de
hoofdstad is. Chávez ontkent zelfs dat de Farc ontvoeringen uitvoert op
Venezolaans grondgebied. Dat is een enorme belediging.’
bron: opinieweekblad De Groene Amsterdammer
|
|